پرونده هستهای جمهوری اسلامی ایران در سال ۲۰۰۶ پس از گزارش آژانس بینالمللی انرژی اتمی درباره ماهیت و ابعاد فعالیتهای هستهای کشور به شورای امنیت ارجاع شد. در پی این ارجاع، شورای امنیت با استناد به فصل هفتم منشور ملل متحد، طی سالهای ۲۰۱۰–۲۰۰۶ چندین قطعنامه الزامآور صادر کرد که مجموعهای از محدودیتها و تحریمهای گسترده علیه ایران را دربر میگرفت؛ از الزام به توقف برخی فعالیتهای حساس هستهای گرفته تا اعمال محدودیتهای شدید مالی، اقتصادی، تسلیحاتی و فناورانه.
با آغاز اجرای برجام در ژانویه ۲۰۱۶، اجرای بخش عمده این تحریمها متوقف و بسیاری از تعهدات تحریمی در چارچوب قطعنامه ۲۲۳۱ تعلیق شد. با این حال، پس از فعالسازی «مکانیزم ماشه»، تمامی تحریمهای پیشین مطابق مفاد قطعنامه ۲۲۳۱ از ۲۸ سپتامبر ۲۰۲۵ مجدداً برقرار شدهاند و دوباره برای همه دولتها لازمالاجرا محسوب میشوند.
در ادامه، خلاصهای از مهمترین تحریمهایی که با بازگشت مکانیزم ماشه دوباره فعال شدهاند، ارائه میشود.
الف) محدودیتها و تحریمهای فعالیتهای هستهای حساس: غنیسازی اورانیوم، بازفرآوری و پروژههای آب سنگین
- ممنوعیت ساخت تأسیسات هستهای جدید و توقف پروژههای جاری غنیسازی و بازفرآوری
شورای امنیت ایران را ملزم میکند که از آغاز ساخت هرگونه تأسیسات جدید مرتبط با غنیسازی اورانیوم، بازفرآوری یا پروژههای آب سنگین خودداری کند و تمامی پروژههای جاری در این زمینهها، از جمله فعالیتهای تحقیق و توسعه، پروژههای مرتبط آب سنگین(مثل پروژه آب سنگین اراک) متوقف شوند. توقف و تعلیق این فعالیتها باید تحت نظارت و راستیآزمایی آژانس بینالمللی انرژی اتمی صورت گیرد.
- ممنوعیت انتقال مستقیم یا غیرمستقیم تجهیزات، مواد و فناوری مرتبط اقلام هسته ای حساس. (غنیسازی، بازفرآوری، آب سنگین و سیستمهای پرتاب سلاح هستهای)
انتقال تجهیزات، مواد و فناوری مرتبط با اقلام هسته ای حساس توسط کشورها ممنوع است. تمامی دولتها باید اقدامات لازم را برای جلوگیری از تأمین، فروش یا انتقال مستقیم و یا غیرمستقیم اقلام، مواد، تجهيزات، كالاها و فنآوري كه ممكن است به فعاليتهاي مربوط به غنيسازي، بازفرآوري و آب سنگين و يا توليد سيستمهاي پرتابي سلاح هستهاي منتهي شوند، از طريق قلمروشان و يا به وسيلهي اتباعشان و يا قايقها و هواپيماهاي پرچمدارشان و يا براي استفاده در يا به نفع ايران جلوگيري کنند.
ممنوعیت ها شامل : 1) کلیه اقلام ( مشخص شده در فهرست اسناد سازمان ملل) 2) هرگونه اقلام، مواد، تجهیزات، کالاها و فناوریهای اضافی که توسط شورای امنیت یا کمیته تعیین میشود.
- محدود شدن همکاریهای فنی آژانس با ایران، تنها در زمینه فعالیتهای غیرحساس، اهداف غذایی، کشاورزی، پزشکی، ایمنی یا سایر اهداف بشردوستانه.
همکاریهای فنی آژانس با ایران، در زمینه فعالیتهای غیرحساس، اهداف غذایی، کشاورزی، پزشکی، ایمنی یا سایر اهداف بشردوستانه محدود میشود و هیچ همکاری فنی نباید ارائه شود که به «فعالیتهای حساس هستهای مرتبط با اشاعه» ذکر شده است، ارتباط داشته باشد.
- جلوگیری از آموزشهای تخصصی به اتباع ایران در زمینههایی که به فعالیتهای هستهای حساس و توسعه سامانههای حمل سلاح هستهای کمک کند.
دولت ها موظف هستند که از آموزشهای تخصصی به اتباع ایران در زمینههایی که به فعالیتهای هستهای حساس و توسعه سامانههای حمل سلاح هستهای کمک کند، جلوگیری کنند.
- منع ایران از هرگونه مشارکت یا سرمایهگذاری در فعالیتهای مرتبط با موشکهای بالستیک یا فناوریهای مرتبط با پرتاب سلاحهای هستهای و تکلیف دیگر دولت ها به عدم انتقال فناوری یا هرگونه کمک فنی مرتبط به ایران در خارج از کشور.
- 1. ايران نبايد هيچ يك از فعاليتهاي مربوط به موشكهاي بالستيكي را انجام دهد. موشكهايي كه قادر به حمل و پرتاب سلاح هاي هستهاي باشند و از جمله پرتابهايي كه با استفاده از فناوري موشك بالستيك انجام ميگيرد.
- 2. كشورهاي جهان ميبايد همه تدابير لازم براي ممانعت از انتقال فناوري يا كمكهاي فني به ايران در رابطه با اين فعاليتها را اتخاذ كنند.
ب. تحریمهای مالی و اقتصادی
- ممنوعیت ارائه کمک از سوی کشورها در آموزش، سرمایهگذاری، خدمات مالی و غیره، در امور مربوط به تاسیسات هستهای حساس.
ایران نباید در هیچ فعالیت تجاری یا سرمایهگذاری در کشورهای دیگر که با استخراج اورانیوم، تولید یا استفاده از مواد و فناوری هستهای حساس مرتبط است، مشارکت کند یا سهمی بهدست آورد.
همچنین، همه کشورها موظفاند از ارائه هرگونه کمک به ایران ــ از جمله در آموزش، سرمایهگذاری، خدمات مالی، خدمات فنی یا دیگر اشکال همکاری ــ در حوزههای مرتبط با تأسیسات هستهای حساس خودداری کنند.
کشورها باید مانع هرگونه سرمایهگذاری شوند که توسط : 1.دولت ایران 2. اتباع ایرانی3. نهادهايي كه در ايران تشكيل شدهاند يا تحت حاكميت اين كشور قرار دارند، 4. با افراد و نهادهايي كه از جانب آنها و تحت هدايت آنها فعاليت دارند 5. نهادهايي كه مالكيت و كنترلشان در دست آنها است، در صورتی که این فعالیتها به هر نحو مرتبط با مواد، تجهیزات یا فناوری هستهای حساس باشد.
- ممنوعیت خرید و فروش اقلام هستهای حساس از سوی ایران به کشورها و کشورها به ایران.
ایران نمیتواند اقلام و تجهیزات هستهای حساس، از جمله فناوریهای مرتبط با غنیسازی اورانیوم، بازفرآوری و آب سنگین را خریداری یا به فروش برساند، و تمامی کشورهای عضو موظفاند از فروش، انتقال یا ارائه هرگونه کمک، خدمات، فناوری یا تجهیزات مرتبط به ایران جلوگیری کنند ، بهطوری که شامل ایران و همه اشخاص و نهادهای تحت کنترل آن نیز میشود.
- ممنوعیت اعطای وامها یا کمکهای جدید به دولت ایران، مگر در موارد مشخص بشردوستانه یا توسعهای.
از همه کشورها و مؤسسات مالی بینالمللی خواسته میشود که از قبول تعهدات جدید برای ارائه کمکهای بلاعوض، مساعدت مالی و وامهای ارزانقیمت به دولت جمهوری اسلامی ایران خودداری کنند، مگر برای مقاصد بشردوستانه یا توسعهای.
- مسدودسازی فوری داراییهای مالی تمام افراد و نهادهای دخیل در برنامه هستهای حساس ایران، شامل نهادهای تحت کنترل مستقیم یا غیرمستقیم آنها، و ممنوعیت هرگونه حمایت مالی جدید برای آنها.
تمام دولتها موظفاند داراییها و منابع مالی 1. افراد و نهادهای مشخصشده در پیوست یا 2. کسانی که بعداً توسط شورای امنیت یا کمیته مرتبط معرفی میشوند را مسدود کنند، که شامل داراییهای موجود در قلمرو کشورها هم در زمان تصویب قطعنامه و هم پس از آن است.
دامنه افراد و نهادها شامل موارد زیر است:
- افراد یا نهادهایی که در فعالیتهای هستهای حساس ایران دخیل یا پشتیبان آن هستند؛
- افرادی یا نهادهایی که به نمایندگی از آنها یا به دستور آنان عمل میکنند؛
- نهادهایی که توسط آنها مالک یا کنترل میشوند، حتی از طریق روشهای غیرقانونی.
علاوه بر این، دولتها باید تضمین کنند که هیچ منابع مالی یا اقتصادی جدیدی از سوی اتباعشان یا اشخاص تحت قلمروشان به این افراد یا نهادهای تحریمشده داده نشود و یا به سود آنها مورد استفاده قرار نگیرد.
همچنین شورای امنیت تصمیم میگیرد که این تدابیر را بهطور کامل در مورد سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، افراد و نهادهای ذکرشده در پیوست شماره II، و همچنین هر فرد یا نهادی که به نمایندگی از آنها یا به دستور آنها عمل میکند و نهادهایی که تحت مالکیت یا کنترل آنها هستند _ حتی از طریق روشهای غیرقانونی _ نیز اعمال شود؛
همچنین شورا از تمامی کشورها میخواهد که در مورد هرگونه تراکنش، همکاری مالی، تجاری یا خدماتی مرتبط با سپاه، مراقبت و هوشیاری کامل اعمال کنند؛ بهویژه هنگامی که احتمال میرود این فعالیتها به برنامههای هستهای حساس ایران یا توسعه سامانههای پرتاب تسلیحات هستهای کمک کند.
- کشورها ملزم هستند که در اعطای وام، اعتبار صادراتی یا تضمین مالی دولتی برای تجارت با ایران هوشیاری کامل به خرج دهند.
- تحریم خدمات بانکی، بیمه و انتقال وجوه مرتبط با برنامه هستهای و موشکی ایران
کشورها باید از ارائه هرگونه خدمات مالی، از جمله بیمه و بیمه اتکایی، و همچنین از انتقال داراییها یا منابع مالی به، از طریق، یا از قلمرو خود، یا به افراد یا نهادهایی که تابع قوانین آنها هستند (شامل شعب خارجی) یا مؤسسات و افراد در قلمروشان، خودداری کنند، در صورتی که اطلاعات قابل اتکایی در اختیار دارند که این خدمات یا داراییها ممکن است به فعالیتهای حساس هستهای ایران یا توسعه سامانههای پرتاب سلاح هستهای کمک کنند.
این بند بهطور خاص نظام مالی ایران را هدف گرفته و هدفش قطع دسترسی ایران به پشتیبانی مالی بینالمللی برای برنامه هستهای و موشکی است. با تأکید بر بیمه، بانکها، و نقلوانتقال پول، شورای امنیت میخواهد مانع شود ایران از مسیرهای مالی غیرمستقیم یا شرکتهای واسطه برای تأمین هزینههای هستهای استفاده کند. همچنین با الزام کشورها به فریز داراییها و کنترل شدید تراکنشها، عملاً ایران را در حوزه بانکی منزوی میکند.
- مسدودسازی داراییها و منابع مالی ایران و نهادهای وابسته
دولتها مکلفاند داراییها و منابع مالی مرتبط با چنین برنامهها و فعالیتهایی را (فعالیتهای حساس هستهای ایران یا توسعه سامانههای پرتاب سلاح هستهای) مسدود کنند و اجازه ندهند این داراییها در سیستم مالیشان جابهجا شود و همچنین نظارت تقویتشدهای بر تراکنشها اعمال کنند تا از هرگونه مشارکت یا حمایت مالی از این فعالیتها جلوگیری شود.
- لزوم مراقبت و رعایت شرکتها در کار با نهادهای ایرانی، به ویژه شرکت کشتیرانی جمهوری اسلامی ایران و سپاه پاسداران
تمام کشورها موظفاند اتباع، اشخاص تحت صلاحیت قضایی خود و شرکتهایی که در قلمرو آنها فعالیت میکنند یا تابع قوانین آنها هستند را ملزم کنند تا در تعاملات و معاملات خود با نهادهای ایرانی نهایت دقت و احتیاط را بهکار گیرند. این الزام بهویژه شامل موارد زیر است:
- شرکتها و نهادهای ایرانی مشخصشده، از جمله شرکتهایی که در ایران فعالیت دارند یا تحت صلاحیت ایران هستند، مانند سپاه پاسداران انقلاب اسلامی و شرکت کشتیرانی جمهوری اسلامی ایران.
- اشخاص یا نهادهایی که به نمایندگی از این نهادها یا تحت هدایت و کنترل آنها فعالیت میکنند، حتی از طریق روشهای غیرقانونی یا واسطهای.
این الزامات تنها زمانی اعمال میشوند که کشور مربوطه اطلاعات قابل اتکا داشته باشد که نشان دهد چنین معاملات یا روابط تجاری ممکن است به گسترش فعالیتهای حساس هستهای ایران یا توسعه سامانههای پرتاب سلاح هستهای منجر شود.
- جلوگیری کشورها از تأسیس شعب، نمایندگی، شرکتهای فرعی یا همکاریهای مالی جدید با بانکهای ایرانی
دولتها موظفاند از :
1) افتتاح شعبهها، شرکتهای فرعی یا نمایندگیهای بانکهای ایرانی در قلمرو خود جلوگیری کنند
2) از سرمایهگذاری مشترک جدید، تملک منافع یا ایجاد و حفظ روابط بانکی با بانکهای ایرانی که تحت حاکمیت قضایی آنها فعالیت میکنند، خودداری کنند؛ به ویژه زمانی که این روابط ممکن است تسهیلکننده فعالیتهای حساس هستهای ایران یا توسعه سامانههای پرتاب سلاح هستهای باشد.
- ممنوعیت افتتاح شعب یا حسابهای بانکی توسط مؤسسات مالی خارجی در داخل ایران
شورای امنیت از کشورها میخواهد اقدامات مقتضی اتخاذ کنند تا مؤسسات مالی واقع در قلمرو یا تحت حاکمیت قضایی آنها نتوانند دفاتر نمایندگی، شرکتهای فرعی یا حسابهای بانکی در ایران افتتاح کنند، در صورتی که اطلاعات قابل اتکا نشان دهد این خدمات مالی ممکن است به فعالیتهای هستهای حساس از نظر اشاعه یا توسعه سامانههای پرتاب تسلیحات هستهای ایران کمک نماید.
ج. تحریمهای تسلیحاتی و نظامی ( سلاح های متعارف و غیر هسته ای )
- ممنوعیت فروش و صادرات سلاح و تجهیزات مرتبط از سوی ایران و ممنوعیت خرید این تسلیحات از سوی کشورهای دیگر.
ایران نباید هیچ نوع سلاح یا تجهیزات مرتبط را، چه بهصورت مستقیم و چه غیرمستقیم، از قلمرو خود یا توسط اتباعش یا از طریق کشتیها و هواپیماهای دارای پرچم ایران صادر، بفروشد یا منتقل کند. همچنین همه کشورها موظفاند خرید چنین اقلامی از ایران را، چه از مبدأ ایران باشد چه نباشد، ممنوع کنند.
- 17. ممنوعیت فروش یا انتقال مستقیم و غیر مستقیم سلاحهای سنگین، خودروهای زرهی و تجهیزات سنگین از سوی کشورها به ایران
کشورها حق ندارند:
- هیچگونه سلاح متعارف سنگین (مطابق تعریف «سلاحهای متعارف سازمان ملل» شامل تانک، خودروهای زرهی، توپخانه سنگین، هواپیما و بالگرد جنگی، ناو جنگی، موشک یا سامانههای موشکی) یا قطعات یدکی آنها را، یا
- اقلام و موادی که شورای امنیت یا کمیته ذیربط تعیین کردهاند،
به ایران بفروشند، صادر کنند یا منتقل نمایند — خواه بهصورت مستقیم (از قلمرو آن کشور) یا غیرمستقیم (از طریق واسطهها، مسیرهای حملونقل، کشتی یا هواپیماهای ثبتشده در آن کشور، یا شرکتهای ثبتشده در خاک آن کشور).
- 18. ممنوعیت ارائه هرگونه کمک فنی، آموزشی، مالی، سرمایهگذاری یا دلالی مرتبط با این سلاح ها و تجهیزات سنگین.
کلیه خدمات فنی، مالی و پشتیبانی مرتبط با تسلیحات متعارف سنگین و تجهیزات ممنوعه تحریم شده است. این ممنوعیتها شامل موارد زیر میگردد:
- خدمات فنی و مهندسی: ارائه هرگونه خدمات، آموزش، مشاوره، یا مساعدت مهندسی که مستقیماً به عرضه، فروش، انتقال، تولید، نگهداری یا استفاده از تسلیحات و تجهیزات ممنوعه مربوط باشد.
- حمایت مالی: ممنوعیت هرگونه تأمین مالی، سرمایهگذاری، یا دلالی که در راستای تسهیل خرید، فروش یا انتقال تانکها، خودروهای زرهی، تجهیزات سنگین، و سایر اقلام ممنوعه باشد.
- آموزش نیروها: ممنوعیت آموزش نیروهای ایرانی در ارتباط با استفاده یا نگهداری از این تجهیزات.
د. تحریمهای حمل و نقل و دریایی
- 19. اجازه و الزام بازرسی محمولههای ایران توسط دولتهای دیگر در صورت وجود اطلاعات موثق به نقض تحریمها
دولتهای عضو ملزم به بازرسی محمولهها هستند در صورتی که اطلاعات موثقی مبنی بر نقض تحریمهای تسلیحاتی (از جمله انتقال اقلام ممنوعه) وجود داشته باشد.
- اجازه و الزام توقیف و نابودی اقلام ممنوعه مرتبط با ایران در صورت کشف در بازرسیها.
کشور ها مجاز و ملزم به توقیف و نابودی اقلام ممنوعه مرتبط با ایران در صورت کشف در بازرسیها هستند. آنها موظفاند تا اقلامی را که تأمین، فروش، انتقال یا صدور آنها طبق قطعنامه ها ممنوع شده است و در جریان بازرسیهای انجامشده شناسایی میشوند، 1. توقیف و 2. معدوم کنند؛ از جمله از طریق نابودی، از کار انداختن، انبار کردن، یا انتقال برای امحاء به کشوری غیر از کشور مبدأ یا مقصد.
همچنین شورا تصمیم میگیرد که همه کشورها در این زمینه باید با یکدیگر همکاری کنند.
21 . تحریم خدمات بندری و سوخترسانی به کشتیهای ایرانی مظنون به حمل اقلام ممنوعه.
همه کشورها باید ارائه خدمات بندری از جمله تأمین سوخت یا تدارکات و همچنین سایر خدمات مرتبط با کشتیها را (توسط اتباع خود یا از سرزمین خود)، به کشتیهایی که متعلق به ایران هستند یا از سوی ایران اجاره شدهاند – از جمله کشتیهای چارترشده – ممنوع کنند، در صورتی که اطلاعات موثقی در اختیار دارند که کشتی ها حامل اقلامی هستند که تأمین، فروش، انتقال یا صدور آنها ممنوع اعلام شدهاند.
این تدابیر مشخصشده در خصوص کشتی های زیر اعمال شود :
- شرکت کشتیرانی جمهوری اسلامی ایران
- هر شخص یا نهادی که به نمایندگی از آن یا به دستور آن عمل میکند
- نهادهایی که در مالکیت یا تحت کنترل آن هستند، از جمله از طریق روشهای غیرقانونی.
- افراد یا نهادهایی که شورای امنیت یا کمیته تشخیص دهد که به شرکت کشتیرانی جمهوری اسلامی ایران در دور زدن تحریمها یا نقض مفاد قطعنامه ای کمک کردهاند.
ه. الزامات اجرایی و گزارشدهی
- لزوم کنترل و گزارش دهی دولتها ( به کمیته) از ورود و خروج افراد مرتبط با برنامه هستهای در قلمروشان
تمامی دولتها باید ورود 1. افراد مشخص شده در پیوست و همچنین 2. افراد جدید معرفی شده توسط شورا یا کمیته (به دلیل دخالت در اشاعه هستهای یا تأمین اقلام ممنوعه) را به کمیته اطلاع دهند و نسبت به آن هوشیار باشند.
- نظارت و گزارشدهی کشورها درباره اقدامات ایران برای دور زدن تحریمهای هوایی و دریایی
این بند برای جلوگیری از دور زدن تحریمها توسط ایران طراحی شده است.
شورای امنیت از کشورها میخواهد هرگونه اطلاعات درباره فعالیتهای مشکوک ایرانایر و شرکت کشتیرانی جمهوری اسلامی (شامل کشتیها و شناورهای متعلق به یا ادارهشده توسط شرکت کشتیرانی جمهوری اسلامی ایران) مثل تغییر نام یا ثبت مجدد کشتیها و هواپیماها برای پنهانسازی مالکیت ایرانی، را گزارش دهند.
هدف از این بند تحریمی، افشای شبکههای پنهان انتقال کالاهای تحریمی و افزایش نظارت جهانی بر فعالیتهای حملونقل ایران است.
- لزوم گزارشدهی کشورها به کمیته در خصوص اقلام غیر حساس و ممنوع نشده هستهای ایران
در مورد اقلام هستهای غیرحساس ــ آن دسته از اقلامی که فروش یا انتقال آنها به ایران بهطور کامل ممنوع نشده است ــ نظارت شدیدی اعمال میشود. دولتهای صادرکننده موظفاند طبق دستورالعملهای تعیینشده عمل کنند؛ به این معنا که:
- امکان راستیآزمایی مقصد و مصرف نهایی هر قلم کالا را فراهم کنند؛
- پس از هرگونه فروش یا انتقال، حداکثر ظرف ده روز موضوع را به کمیته تحریمها و نیز آژانس بینالمللی انرژی اتمی گزارش دهند.
بدون نظر! اولین نفر باشید