به مناسبت سالگرد انهدام هواپیمای ۶۵۵ ایران ایر؛ پروندهای که با «تسویه مالی» بسته شد، نه با پذیرش مسئولیت و محکومیت
هواپیمای مسافربری که ۱۲ تیر ۱۳۶۷ در مسیر بندرعباس–دبی با شلیک ناو جنگی آمریکا هدف قرار گرفت و ۲۹۰ نفر از جمله ۶۶ کودک جان باختند.
با گذشت دههها، پرسش اصلی همچنان باقی است:
ایران در پیگیری بینالمللی این پرونده و موارد مشابه تا کجا پیش رفت و چرا خروجی آن برای افکار عمومی «قانعکننده» نبود؟
ایران چه کرد؟
پس از حادثه، ایران موضوع را در مجامع بینالمللی مطرح کرد و در ادامه، مسیر حقوقی را هم پیش گرفت. مهمترین اقدام، طرح دعوا علیه آمریکا در دیوان بینالمللی دادگستری (ICH) بود؛ مسیری که میتوانست به یک رأی رسمی و محکومیت حقوقی منجر شود. اما پرونده در نهایت به صدور رأی نهایی نرسید.
پایان پرونده:
پرداخت پول به جای اعتراف
در سال ۱۹۹۶ ایران و آمریکا با یک «توافق تسویه» پرونده را مختومه کردند. آمریکا مبالغی را به عنوان غرامت پرداخت کرد، اما نکته کلیدی این بود که این پرداختها در قالبی انجام شد که به معنای پذیرش رسمی مسئولیت حقوقی یا عذرخواهی رسمی تلقی نشود. نتیجه عملی این شد که پرونده از منظر مالی بسته شد، اما از منظر «محکومیت و پاسخگویی» نه.
چرا این روند تکرار میشود؟
پرواز ۶۵۵ تنها یک نمونه است؛ الگویی که در برخی پروندههای دیگر هم دیده میشود: شروع پررنگ با شعارِ پیگیری حقوقی، اما پایان در میز مذاکره با نگاه امتیازمحور.
در چنین نگاهی، پرونده حقوقی بیشتر نقش «اهرم فشار» پیدا میکند تا یک پروژه جدی برای پیگیری کیفری، محکومیت جهانی و ایجاد بازدارندگی.
بیاعتمادی به «پیگیریهای بینالمللی»
وقتی پروندهها به جای رسیدن به یک نتیجه روشن (پذیرش مسئولیت، عذرخواهی، محکومیت، ضمانت عدم تکرار) با یک تسویه و مختومهسازی تمام میشوند، طبیعی است که بخشی از جامعه به این جمعبندی برسد که «حقوق بینالملل برای ما خروجی ندارد». این نگاه منفی، صرفاً احساسی نیست؛ محصول تجربههای تکرارشونده است.
درنهایت
پرواز ۶۵۵ یک فاجعه انسانی بود؛ اما در حافظه حقوقی و دیپلماتیک، به پروندهای تبدیل شد که با پول بسته شد، نه با پاسخگویی. همین فاصله میان «مطالبه عدالت» و «نتیجه مذاکرات» است که هر سال در سالگرد این حادثه، دوباره به سوالی عمومی تبدیل میشود: چرا پیگیری جنایت علیه مردم، در میز مذاکره فراموش میشود؟
تکرار اشتباه در مذاکرات فعلی
متأسفانه با وجود فجیعترین جنایتها در جنگ رمضان علیه مردم ایران، همچنان شاهد تکرار رویکرد گذشته در مذاکرات و بندهای تفاهمنامه میان ایران و آمریکا بودهایم؛ روندی که نشان میدهد تصمیمگیران و مقامات مسئول بایستی تغییری اساسی در این رویکرد اتخاذ کنند و پیگیری حقوق مردم را نیز در اصول و اولویت ها خود قرار دهند.
پایگاه خبری اصل مردم
بدون نظر! اولین نفر باشید