میانجیگری تجاری فرامرزی؛ وقتی حل اختلاف کافی نیست
رئیس قوه قضاییه در نشست رؤسای قوای قضایی کشورهای عضو بریکس، پیشنهاد ایجاد چهارچوب همکاری مشترک برای میانجیگری اختلافات تجاری میان اعضای این گروه را مطرح کرد. وی همچنین بر ایجاد شبکه مراکز معتبر میانجیگری، تدوین اصول مشترک درباره استقلال و بیطرفی میانجیگران و همکاری برای شناسایی و اجرای توافقهای حاصل از میانجیگری تأکید کرد.
اهمیت این پیشنهاد در یک نکته اساسی نهفته است: در اختلافات تجاری فرامرزی، حل اختلاف با اجرای نتیجه حل اختلاف یکسان نیست. ممکن است طرفین با کمک میانجی به توافق برسند، اما اگر یکی از آنها از اجرای تعهدات خودداری کند و اموال یا فعالیت اقتصادی او در کشور دیگری باشد، مسئله اصلی تازه آغاز میشود؛ اینکه توافق حاصلشده در نظام حقوقی کشور دیگر چه اعتباری دارد و چگونه میتوان اجرای آن را مطالبه کرد.
این موضوع، تفاوت مهم میان میانجیگری و داوری را نیز نشان میدهد. میانجی رأی صادر نمیکند و اختیار او اصولاً به تسهیل مذاکره و نزدیک کردن دیدگاههای طرفین محدود است؛ بنابراین نتیجه میانجیگری، «توافق» طرفین است، نه یک رأی الزامآور. به همین دلیل، ارزش عملی یک سازوکار میانجیگری فرامرزی تا حد زیادی به این بستگی دارد که توافق نهایی در کشورهای عضو چگونه شناسایی و اجرا شود.
از این منظر، بخش مهم پیشنهاد مطرحشده را باید در ایجاد قواعد مشترک برای اعتبار و اجرای توافقهای میانجیگری دانست. اگر یک توافق در کشور محل انعقاد معتبر باشد اما برای اجرای آن در کشور دیگر نیاز به تشریفات پیچیده و مراجعه مجدد به دادگاه وجود داشته باشد، مزیت اصلی میانجیگری یعنی سرعت، کاهش هزینه و حلوفصل توافقی اختلاف تا حد زیادی کاهش پیدا میکند.
البته ایجاد شبکه مراکز میانجیگری و تعیین استانداردهای مشترک برای استقلال و بیطرفی میانجیگران نیز اهمیت دارد؛ زیرا در اختلافات بینالمللی، اعتماد طرفین به فرآیند و شخص میانجی، پیششرط رسیدن به توافقی پایدار است. اما این اقدامات زمانی اثر واقعی خواهند داشت که با سازوکاری برای شناسایی و اجرای توافقها همراه شوند.
اگر پیشنهاد ایجاد چهارچوب میانجیگری تجاری در بریکس به مرحله تدوین قواعد مشترک برسد، میتواند فراتر از ایجاد یک شبکه اداری میان مراکز میانجیگری عمل کند و به شکلگیری یک سازوکار قابل پیشبینی برای حل و اجرای اختلافات تجاری فرامرزی منجر شود. در نهایت، معیار موفقیت چنین سازوکاری نه تعداد مراکز میانجیگری، بلکه این خواهد بود که توافق حاصل از میانجیگری در یک کشور، در کشور عضو دیگر نیز تا حد امکان سریع و مؤثر قابل اجرا باشد.
بدون نظر! اولین نفر باشید